Nadciśnienie tętnicze - przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest nadciśnienie tętnicze

Ciśnienie tętnicze to siła, z jaką krew napiera na ściany tętnic. Podaje się je dwiema liczbami: pierwsza, skurczowa, odpowiada momentowi, gdy serce się kurczy i wypycha krew, druga, rozkurczowa, momentowi, gdy serce się rozkurcza i napełnia. O nadciśnieniu mówimy, gdy ciśnienie jest trwale podwyższone, a nie chwilowo po wysiłku czy w stresie. Dlatego jednego wysokiego wyniku nie traktuje się jako choroby, rozpoznanie wymaga kilku podwyższonych pomiarów.

U zdecydowanej większości pacjentów, około 9 na 10, jest to nadciśnienie pierwotne, które nie ma jednej uchwytnej przyczyny i rozwija się latami pod wpływem genów oraz stylu życia. U pozostałych osób występuje nadciśnienie wtórne, będące skutkiem innej choroby. Ten podział ma znaczenie, bo nadciśnienie wtórne czasem ustępuje po usunięciu przyczyny, a pierwotne wymaga stałej kontroli.

Wartości ciśnienia i stopnie nadciśnienia

Klasyfikacja opiera się na pomiarach gabinetowych. Do rozpoznania i przypisania stopnia bierze się pod uwagę wyższą z dwóch wartości, skurczową lub rozkurczową.

W pomiarach domowych granica rozpoznania jest niższa i wynosi około 135/85 mmHg, bo poza gabinetem ciśnienie zwykle jest nieco niższe. Izolowane nadciśnienie skurczowe, z wysoką wartością górną i prawidłową dolną, częściej dotyczy osób starszych.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Nadciśnienie pierwotne nie ma jednej przyczyny. Powstaje ze splotu skłonności dziedzicznych i codziennych nawyków, które przez lata podnoszą ciśnienie. Największe znaczenie mają czynniki, na które w dużej mierze można wpłynąć.

• Nadmiar soli w diecie oraz uboga w warzywa i owoce jadłospis.
• Nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna.
• Mała aktywność fizyczna i siedzący tryb życia.
• Nadużywanie alkoholu oraz palenie tytoniu.
• Przewlekły stres i niedobór snu.
• Wiek, obciążenie rodzinne oraz choroby współistniejące, jak cukrzyca.

Nadciśnienie wtórne, choć rzadsze, ma konkretne podłoże. Bywają to choroby nerek i zwężenie tętnicy nerkowej, zaburzenia hormonalne, jak nadmiar aldosteronu, choroby tarczycy czy guz chromochłonny, a także obturacyjny bezdech senny. Ciśnienie potrafią podnosić również niektóre leki, na przykład niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy czy część preparatów antykoncepcyjnych. Podejrzenie nadciśnienia wtórnego pojawia się zwłaszcza u osób młodych oraz gdy ciśnienie jest bardzo wysokie lub trudne do opanowania mimo leczenia.

Objawy nadciśnienia

Nadciśnienie najczęściej nie boli i nie daje sygnałów, dlatego nazywa się je cichym zabójcą. Jeśli objawy się pojawiają, bywają to poranne bóle głowy, zawroty głowy, kołatanie serca czy szum w uszach, ale są mało swoiste i nie odzwierciedlają wysokości ciśnienia, więc samopoczucie nie zastępuje pomiaru. Więcej o tym, które sygnały mogą wskazywać na podwyższone ciśnienie, opisujemy na stronie objawy nadciśnienia.

Powikłania nieleczonego nadciśnienia

Wysokie ciśnienie obciąża naczynia i narządy, a robi to bezobjawowo, przez co ryzyko rośnie niezauważenie. Konsekwencje dotyczą kilku układów.

• Serce: przerost lewej komory, choroba wieńcowa, zawał serca, niewydolność serca i migotanie przedsionków.
• Mózg: udar niedokrwienny i krwotoczny, a przy wieloletnim nadciśnieniu także otępienie naczyniowe.
• Nerki: stopniowe pogorszenie ich pracy prowadzące do przewlekłej choroby nerek.
• Oczy: uszkodzenie drobnych naczyń siatkówki, czyli retinopatia nadciśnieniowa.
• Naczynia: przyspieszona miażdżyca i większe ryzyko tętniaka aorty.

Dobra wiadomość jest taka, że konsekwentne obniżanie ciśnienia wyraźnie zmniejsza to ryzyko. Właśnie dlatego leczenie prowadzi się przewlekle, nawet gdy pacjent czuje się dobrze.

Jak rozpoznaje się nadciśnienie

Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie powtarzanych pomiarów, a nie objawów. Pojedynczy wysoki wynik może wynikać ze stresu, kawy, papierosa czy samej wizyty w gabinecie, co nazywa się efektem białego fartucha. Dlatego lekarz zwykle zaleca pomiary domowe przez kilka dni, a w razie wątpliwości całodobowe badanie ABPM, które automatycznie rejestruje ciśnienie przez 24 godziny. Dobrze prowadzony dzienniczek pomiarów, z kilkoma wartościami z rana i wieczora, jest dla lekarza cenniejszy niż jeden wynik z gabinetu.

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie opiera się na dwóch filarach, które się uzupełniają. Pierwszy to zmiana stylu życia, drugi to leki. U części osób z łagodnym nadciśnieniem lekarz najpierw zaleca same modyfikacje nawyków, ale u większości pacjentów potrzebne jest także leczenie farmakologiczne.

• Ograniczenie soli do około 5 g na dobę i dieta bogata w warzywa oraz owoce
• Redukcja nadmiernej masy ciała i regularna aktywność fizyczna
• Ograniczenie alkoholu oraz rzucenie palenia
• Regularne pomiary ciśnienia i przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami

W leczeniu farmakologicznym stosuje się pięć głównych grup leków: inhibitory ACE, sartany, blokery kanału wapniowego, beta-blokery i leki moczopędne. Często łączy się dwa preparaty w niższych dawkach, co daje lepszą kontrolę ciśnienia i mniej działań niepożądanych niż wysoka dawka jednego leku. Konkretny lek i dawkę dobiera lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, choroby współistniejące i dotychczasową reakcję na leczenie.

Kiedy nadciśnienie jest stanem nagłym

Zdecydowana większość przypadków przebiega spokojnie i wymaga zaplanowanej konsultacji, a nie natychmiastowego działania. Istnieje jednak sytuacja, w której wysokie ciśnienie oznacza zagrożenie życia.

Jak uzyskać e-receptę na leki na nadciśnienie

Jeśli masz rozpoznane nadciśnienie i kontynuujesz sprawdzone leczenie, e-receptę online możesz uzyskać bez wychodzenia z domu. Recepty nie wystawiamy w ciemno, o wszystkim decyduje lekarz na podstawie wywiadu.

• Wypełniasz formularz medyczny o ciśnieniu, dotychczasowych lekach i chorobach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Najczęstsze pytania