Nadciśnienie w ciąży - bezpieczne leki i objawy alarmowe

Dobrze prowadzone nadciśnienie zwykle pozwala donosić zdrową ciążę. Warunki są dwa: właściwy dobór leków, bo niektóre grupy szkodzą rozwijającemu się dziecku, oraz czujność na objawy stanu przedrzucawkowego, który potrafi rozwinąć się w ciągu kilku dni. Poniżej zebraliśmy najważniejsze zasady - od podziału nadciśnienia w ciąży, przez leki bezpieczne i przeciwwskazane, po sygnały wymagające pilnej pomocy.

Jakie są postacie nadciśnienia w ciąży

Podwyższone ciśnienie u ciężarnej nie zawsze oznacza to samo. Od tego, kiedy się pojawiło i czy towarzyszą mu inne nieprawidłowości, zależy dalsze postępowanie.

Granica rozpoznania jest taka sama jak poza ciążą: 140/90 mmHg lub więcej w powtarzanych pomiarach. Stan przedrzucawkowy może też nałożyć się na wcześniejsze nadciśnienie przewlekłe, dlatego kobiety z tej grupy są kontrolowane częściej.

Które leki na nadciśnienie są bezpieczne w ciąży

Leczenie farmakologiczne rozpoczyna się zwykle od wartości 140/90 mmHg. Celem jest ciśnienie poniżej tej granicy, ale bez gwałtownych spadków, które mogłyby pogorszyć przepływ krwi przez łożysko. Do dyspozycji są trzy dobrze przebadane opcje.

Z beta-adrenolityków dopuszcza się także metoprolol, natomiast atenololu się unika, bo wiązano go z gorszym wzrastaniem płodu. Dane o amlodypinie są skromniejsze, więc nie jest lekiem pierwszego wyboru, a typowe beta-adrenolityki, takie jak bisoprolol, lekarz zwykle zamienia na preparat lepiej przebadany u ciężarnych. Wybór leku, dawkę i moment rozpoczęcia terapii zawsze ustala lekarz prowadzący ciążę - schematy z ulotek i internetu nie zastąpią tej decyzji.

Inhibitory ACE i sartany - leki przeciwwskazane w ciąży

Dwie duże grupy leków na nadciśnienie nie mogą być stosowane u ciężarnych. To inhibitory ACE, na przykład ramipril, enalapryl czy peryndopryl, oraz sartany, na przykład telmisartan, losartan i walsartan. W drugim i trzecim trymestrze mogą uszkadzać nerki płodu, zmniejszać ilość wód płodowych, zaburzać kostnienie czaszki, a u noworodka powodować niewydolność nerek i zbyt niskie ciśnienie. W pierwszym trymestrze ich stosowanie również nie jest zalecane. Ostrożność obejmuje też inne grupy: diuretyków raczej się unika, bo zmniejszają objętość osocza, a spironolakton jest w ciąży przeciwwskazany.

Co zrobić, jeśli zaszłaś w ciążę w trakcie leczenia

Skontaktuj się z lekarzem możliwie szybko, w ciągu dni, nie tygodni. Zgodnie z charakterystykami tych preparatów leczenie inhibitorem ACE lub sartanem przerywa się po stwierdzeniu ciąży, a lekarz od razu wprowadza bezpieczny zamiennik. Przyjmowanie tych leków w pierwszych tygodniach, zanim test pokazał dwie kreski, nie przesądza o żadnych problemach u dziecka, ale wymaga oceny i zwykle dokładniejszych badań USG. Nie odstawiaj przy tym wszystkich tabletek na własną rękę - nieleczone nadciśnienie także zagraża ciąży.

Planujesz ciążę przy nadciśnieniu

Najlepszy moment na zmianę terapii to okres przed poczęciem. Kobieta w wieku rozrodczym, która przyjmuje inhibitor ACE lub sartan i myśli o dziecku, powinna omówić z lekarzem zamianę leku na taki, który można kontynuować w ciąży. Dzięki temu unika się przerwy w leczeniu i pośpiesznych zmian, gdy ciąża już się potwierdzi.

Jak monitorować ciśnienie i przebieg ciąży

Nadciśnienie w ciąży wymaga częstszych kontroli niż zwykła ciąża, ale większość z nich to proste, powtarzalne czynności.

• Mierz ciśnienie w domu zgodnie z zaleconym schematem i zapisuj wyniki z datą i godziną - dzienniczek jest podstawą decyzji o dawkach.
• Zgłaszaj się na wizyty położnicze według planu; przy nadciśnieniu bywają wyznaczane częściej niż standardowo.
• Wykonuj badanie ogólne moczu na każdej wizycie - pojawienie się białka w moczu to sygnał ostrzegawczy w kierunku stanu przedrzucawkowego.
• Kontroluj wzrastanie dziecka w zaplanowanych badaniach USG.
• U kobiet z podwyższonym ryzykiem stanu przedrzucawkowego lekarz może zalecić mały kwas acetylosalicylowy od końca pierwszego trymestru do około 36. tygodnia - to decyzja indywidualna, nie zasada dla każdej ciężarnej.

Technika pomiaru jest taka sama jak poza ciążą: po kilku minutach odpoczynku, w pozycji siedzącej, z mankietem na wysokości serca. Wyniki z domu bywają dla lekarza cenniejsze niż pojedynczy pomiar w gabinecie, bo pokazują, jak ciśnienie zachowuje się na co dzień.

Stan przedrzucawkowy i objawy alarmowe

Stan przedrzucawkowy to powikłanie, którego najbardziej obawiają się położnicy. Rozwija się po 20. tygodniu, czasem szybko, i poza wzrostem ciśnienia daje charakterystyczne dolegliwości. Nieleczony może prowadzić do rzucawki, czyli drgawek zagrażających życiu matki i dziecka.

W takiej sytuacji nie próbuj obniżać ciśnienia samodzielnie dodatkową dawką leku. O sposobie leczenia ciężkiego nadciśnienia w ciąży decyduje lekarz, często w warunkach szpitalnych, a jedynym leczeniem przyczynowym stanu przedrzucawkowego pozostaje rozwiązanie ciąży w odpowiednim momencie.

Leczenie po porodzie i w czasie karmienia piersią

Nadciśnienie ciążowe zwykle ustępuje w ciągu około sześciu tygodni po porodzie, natomiast nadciśnienie przewlekłe wymaga dalszej terapii. Po połogu lekarz często modyfikuje leczenie: metyldopa bywa zamieniana na inny preparat, bo może nasilać obniżenie nastroju po porodzie. Ramiprilu i telmisartanu nie zaleca się także w okresie karmienia piersią, dlatego dobór leku dla mamy karmiącej należy do lekarza. Przebyte nadciśnienie w ciąży lub stan przedrzucawkowy zwiększają ryzyko nadciśnienia i chorób serca w kolejnych latach, więc pomiary ciśnienia powinny zostać stałym nawykiem również po zakończeniu połogu.

Najczęstsze pytania